Een goed afscheid helpt u het verlies dragen

Een goed afscheid helpt u het verlies dragen

Ik begeleid families die bewust van hun overleden dierbare afscheid willen nemen; waarbij zij zelf zoveel mogelijk inbreng hebben. Mijn doel is een afscheid dat recht doet aan het leven van de overledene zodat nabestaanden met warme gevoelens hierop terug kunnen kijken. Een goed afscheid helpt het verlies te dragen.

Bewust keuzes kunnen maken

Zodra een dierbare is gestorven worden de naasten vaak overvallen door veel en heftige emoties. Zeker als het overlijden onverwacht is. Dit maakt het extra lastig om de juiste keuzes te maken. Zij laten zich dan vaak sturen door anderen en hebben achteraf spijt van de keuzes die ze maakten. Door mijn eigen persoonlijke ervaringen met de dood en afscheid nemen, ben ik in staat om bij nabestaanden rust te brengen zodat zij bewust keuzes kunnen maken. Ik geef families een goed overzicht van de mogelijkheden en betrek hen zoveel als mogelijk en wenselijk is.

Ik kies er bewust voor om als zelfstandige uitvaartbegeleider te werken. Zo kan ik de families echt op een persoonlijke en betrokken manier bijstaan. Ik heb alle ruimte mij aan de wensen en behoeften van de nabestaanden aan te passen. De dankbaarheid die ik na een uitvaart van de nabestaanden krijg, geeft mij het gevoel dat ik een wezenlijke bijdrage heb geleverd. Familieleden die met een goed en warm gevoel op het afscheid terug kunnen kijken, zijn beter in staat om, na een groot verlies, verder te gaan met hun leven.

Zien en aanraken

De dood kan u totaal overrompelen, ook al is die voorzien. Het is dan belangrijk om goed te realiseren dat uw dierbare is overleden, door het lichaam te zien en aan te raken. Soms wil je dat niet. Vind je dat griezelig. Maar als je toch gaat kijken of zelfs meehelpt met de verzorging, dan valt het altijd mee.

Vlak nadat mijn vader overleed, wilde mijn moeder meteen de begrafenisondernemer bellen. Gelukkig was op dat moment de huisarts er. Hij adviseerde haar daarmee te wachten. Zo konden wij de familie bellen en hen ook de gelegenheid geven om afscheid van mijn vader te nemen, terwijl hij nog op bed lag en zijn lichaam nog warm was. Ik was die man zo dankbaar. Het bleek zo waardevol te zijn. Het gaf mij trouwens bij alle dierbaren waar ik afscheid van heb moeten nemen zo’n rust om de overledene te kunnen zien en aanraken.

Voor mij is het als uitvaartbegeleider heel belangrijk om met familieleden de overledene te kunnen verzorgen. Die kans heb ik zelf nooit gehad. Het is mij nooit gevraagd. Het kwam destijds gewoon niet in me op omdat er gehandeld werd vanuit het idee dat een overledene zo snel mogelijk weggehaald moest worden.

Het is goed om u ervan bewust te zijn dat u veel zelf kunt doen. Daarom zal ik u altijd vragen of u dit zelf, met elkaar, wilt doen. Of dat u dat samen met mij wilt doen. Het helpt in de rouwverwerking om iets voor de overledene te doen. Onlangs vertelde een man mij dat hij er niet bij was toen de kist van zijn vader werd gesloten. Hij heeft daar enige tijd last van gehad: “Ik vroeg me af of mijn vader wel in de kist lag”. Dit soort gedachten en angsten kunnen een goed rouwproces in de weg zitten. Bij een andere uitvaart wilde een dochter liever niet helpen bij het verzorgen van haar moeder. Zij vond het een eng idee. Ze bleef er wel bijstaan. Op een afstandje. Samen met haar zuster wasten wij moeder. De dochter kwam steeds dichterbij. Ik vroeg haar of zij de sokken aan wilde doen. Zij zei aarzelend ‘ja’ en ze kamde ook nog haar haren. Deze dochter was achteraf zo blij dat zij dit toch gedaan had. Het had veel voor haar betekend.

Waardevolle momenten thuis

Bij een thuisopbaring hebben nabestaanden de gelegenheid om op elk moment van de dag bij de overledene te zijn. Zo ontstaan waardevolle momenten. Als men alleen met de overledene is, als al het bezoek weg is, met de muziek aan waar jullie samen zo van hielden, je emoties daarbij kunnen laten gaan of gewoon even tegen de overledene kunnen praten… Dat zijn de belangrijkste momenten. Want afscheid nemen, begint bij het loslaten van het lichaam. Families adviseer ik daarom eigenlijk altijd om thuis op te baren.

Zo was er een uitvaart waarbij de familie heel graag vader thuis wilde hebben, maar het niet paste. Toen ik hoorde dat er een schuur bij het huis stond, stelde ik voor om die te gebruiken. Eerst werd er lacherig gereageerd. Maar toen ik vroeg of die schuur belangrijk voor hem was, zagen zij ook in dat dit juist een mooie plek was. De rommel werd aan de kant geschoven en een gordijn ervoor gehangen. De schuur werd zo een prachtige plek voor de familie om afscheid te nemen. Ik kom de weduwe nog wel eens tegen. Nog steeds begint ze weer over hoe bijzonder dit voor iedereen was.

Praten over je dierbare

Als uitvaartbegeleider heb ik elke dag contact met de familie of ik kom langs, drink dan een kopje koffie en praat met de familie over het leven van hun dierbare. Het is fijn voor hen om te kunnen vertellen wat de overledene voor hen betekend heeft. Het helpt mij om inhoud te geven aan de afscheidsplechtigheid. Ik stimuleer naaste familieleden om tijdens de uitvaartplechtigheid zelf te praten over de overledene. Indien nodig doe ik het welkomstwoord en sluit de dienst af. Ik probeer dat in de sfeer van de overledene en familie te doen.

Zo’n 25 jaar geleden overleed mijn eigen vader. Vanaf het moment dat zijn dood onafwendbaar bleek, ging ik nadenken over zijn afscheid. Ik nam het besluit om tijdens zijn uitvaartdienst mijn vaders levensverhaal te vertellen. Dit volledig tegen de gewoonte en traditie van onze familie in. Ik werd gesterkt in mijn voornemen doordat ik vlak voor het overlijden van mijn vader drie begrafenissen van familieleden meemaakte. Het waren kerkelijke uitvaarten. De dominee repte geen woord over het leven van de overledene en familieleden kwamen niet aan het woord. Dat voelde zo koud en kil.

Het spreken in het openbaar was toen een grote stap voor mij. Laat staan op een emotioneel moment als de uitvaart van mijn vader. Ik vond het zo belangrijk dat ik het ondanks de zenuwen toch heb gedaan. En wat heeft het mij goed gedaan. Ik ervoer een grote voldoening en was zo ontzettend trots op mezelf. Ik ben er 100% van overtuigd dat dit mij geholpen heeft om het verlies van mijn vader te kunnen dragen. Want ik keek terug op een mooi en persoonlijk afscheid. Een afscheid dat mijn vader verdiende.

Bewust en zonder angst omgaan met de dood

Ik kom zelf uit een traditie waar de dood niet bij het leven hoort. Zodra iemand is overleden, moet het lichaam zo snel mogelijk het huis uit. Door het overlijden van mijn vader realiseerde ik mij hoe vreemd dat voor mij voelde. We gaan immers allemaal dood. Een wat minder krampachtige houding zou toch beter zijn, was mijn idee. Want wanneer het ons overkomt dat een geliefde overlijdt, dan zou het toch mooi zijn als we bewust en zonder angst met de dood om kunnen gaan. Het verdriet en het gemis zijn al zwaar genoeg. Ook voor kinderen is het goed om betrokken te zijn bij het overlijden van bijvoorbeeld grootouders. Hierdoor leren zij omgaan met dood, afscheid nemen en verdriet.

Jaren geleden, op mijn 16de, overleed mijn opa. Mijn opa lag in het ziekenhuis en voelde zijn eigen einde naderen. Hij stierf op het moment dat al zijn dierbaren om zijn bed stonden. Hij sliep rustig in. Pas jaren later realiseerde ik mij dat doordat ik mijn opa heb zien sterven, ik minder angst voor de dood heb. In tegenstelling tot wat ik vanuit de kerk had geleerd, ben ik tot het inzicht gekomen dat de dood bij het leven hoort.

Na de uitvaart van haar moeder, zei een dochter tegen mij: “Ik kan aan jou alles vragen en het voelt zo vertrouwd. En je bent zo kort maar heel intensief aanwezig in ons gezin. Je bent net een kraamverzorgster, maar dan aan de ander kant van het leven”. Je komt in een familie op een kwetsbaar moment. In de overgang van leven naar de dood. Naast dat nabestaanden verdrietig en vaak geschokt zijn door de dood van hun geliefde, heerst er ook een gevoel van ontzag en verwondering: waar is ‘het leven’ naar toegegaan? Dat gevoel en die sfeer is er vaak ook bij een geboorte. We worden geconfronteerd met het wonder van het leven zelf.

Goed afscheid nemen

Werken met de dood is vooral werken voor de levenden die achterblijven. Mijn focus is het bijstaan of, anders gezegd, het terzijde staan van de nabestaanden. Zo kom ik ook aan de naam van mijn onderneming Adiuvare. Dit betekent letterlijk: helpen en bijstaan. Adiu is bijna ook adieu (vaarwel). Voor de nabestaanden stel ik alles in het werk om zo goed mogelijk afscheid te kunnen nemen.

Het is heel bijzonder en dankbaar werk om mensen in deze fase van hun leven bij te mogen staan. En ik hoop dat ik eraan toe kan bijdragen dat nabestaanden minder angstig omgaan met de dood en de overledene. Zodat zij de rust nemen om stil te staan bij het overlijden van hun dierbare. Er ruimte is voor het verdriet. En zij bewuste keuzes kunnen maken over hoe zij afscheid willen nemen.

 

“Ik denk niet dat je het doodgaan kunt leren, en ook niet dat je er wijsheid voor kunt opdoen of je erop kunt voorbereiden, en mijn vermoeden is bevestigd door de research die ik voor dit boek heb gedaan. Ik denk echter wel dat je minder bang kunt worden door naar iemands dood te kijken.”
Het uur van het violet, Katie Roiphe